Genel Yüklenme İlkeleri
GİRİŞ
Yapılan yüklenmelerin herhangi bir ilkeye bağlı olmadan gelişi güzel uygulanması, bireyin sporsal verim potansiyellerinin olumsuz yönde etkilenmesine yol açacaktır. Bu nedenle sporsal verimin artması için yüklenmeyi genel bir ilkeye bağlamak gerekmektedir. Antrenman bilimci HARRE, antrenmanlarda uygulanabilen genel yüklenme ilkelerini 4 grupta toplamıştır. Bu ilkeler;
· Bireysel Yüklenme
· Yıl Boyunca Yüklenme
· Ritmik – Dalgasal Yüklenme
· Sınırsal Yüklenme
Bireysel Yüklenme
İnsan organizmasının, psikolojik ve fizyolojik yöntemlerle uygulanan yüksek düzeydeki yüklenmelere uyum sağlaması her bireyde değişiklik göstermektedir. Çünkü yüklenme yeteneği üzerine yaş, cinsiyet, kalıtımsal özellikler, kondisyon, sinirsel yapı, toplumsal sorumluluklar, sporsal gelişim seviyesi, sosyal - psikolojik davranış özellikleri-cinsiyet kalıtsal, sinirsel, toplumsal, sportif değişim seviyesi, sosyal, psikolojik ve sağlık durumu gibi birçok faktör etki etmektedir.
Sporcuların dinlenme özelliği bireyden bireye farklılık göstermektedir. Yüksek yüklenmeler sonucu bazı sporcular kısa sürede bazı sporcular ise uzun bir sürede dinlenerek yüklenmeler sonucu meydana gelen yorgunluk maddelerini vücutlarından uzaklaştırarak normale dönmektedir. Bu nedenle her sporcunun içinde bulunduğu duruma göre yüklenme ve dinlenme yeteneği antrenman ve müsabakalardaki yüklenme ve dinlenmelerin dikkate alınması gerekmektedir.
Bireysel spor dallarında genellikle sporcuların bu yetenekleri göz önüne alınarak yüklenme şiddeti bireysel olarak planlanabilmektedir. Fakat takım oyunlarında ise bunu gerçekleştirme oldukça zor olmaktadır ve çoğunlukla da takım sporlarındaki oyuncular için dezavantaj oluşturmaktadır. Takım sporlarında ortaya çıkan bireysel yüklenme sorununu ortadan kaldırmak için antrenörler genellikle homojen bir antrenman grubu (aynı antrenman yaşına sahip olan sporcular ya da aynı seviyeye yakın motorsal özellikler gibi) oluşturmaya ve yüklenme yetisindeki farklılıkları ortadan yavaş yavaş kaldırılmasına çalışmaktadırlar.
Bireysel yüklenmeye dayanma yeteneği müsabakalarda da göz önüne alınması gerekmektedir. Bazı sporcular maç öncesine kadar yapılan tüm yüklenmeleri kaldırabilirken, bazı sporcular ise maça iki üç gün kala çok hafif yüklenmeleri kaldırabilmektedir. Ayrıca bireysel yüklenme yeteneğinin doğru ve daha iyi bulunabilmesi için sporcular ve antrenör arasındaki güven bağlarının tam olması gerekmektedir.
Yıl Boyunca Yüklenme
Sporsal güç gelişiminin temposu aralıksız olarak uygulanan yıllık ve uzun süreli yüklenmelerle sürdürülebilmektedir. Takım ve bireysel spor gruplarında antrenman dozu değişken olmak kaydıyla yıl boyunca sürmektedir. uzun bir süre antrenman yapmayan takım ve sporcuların daha önce ulaştıkları güçlerinin düşeceği bilinmelidir. Bu durum teknik, taktik kondisyon ve mücadele için de geçerlidir. Bu nedenden dolayı takım ve bireysel sporcuların yıl boyunca çalışmaları ve uzun süre antrenmana ara vermekten kaçınmaları gerekmektedir. Eğer yüklenmeler büyük ölçüde düşürülür ya da tamamen ortadan kaldırılırsa organizmanın antrenman koşullarına sağlamış olduğu uyum geriye dönüşür. Uzun süre devam eden antrenman aralıkları güç gelişimini önlemekte ve gelişim temposunu yavaşlatmaktadır. Bu nedenle özellikle antrenman yüklenmesi olmayan bir sezon arası düşünülmemelidir.
Ritmik – Dalgasal Yüklenme
Organizmanın hem kuvvetli hem de uzun süreli yüklenmelere ihtiyacı bulunmaktadır. Bazen yoğun, bazen de çok hafif yüklenmeler yapılmalıdır. Günleri ve haftaları kapsayan bu yüklenme bölümlerinden sonra yeterli bir dinlenme zamanı gerekli olmaktadır. Yüklenmenin yüksekliği oranında dinlenme de uzun olmalıdır. Fakat dinlenmenin pasif olmaması gerekmektedir. Çünkü yüksek şiddetteki yüklenmeler sonucunda organizma pasife göre aktif dinlenme ile daha çabuk normale dönmekte ve toparlanmaktadır. Çok şiddetli antrenmanlar sonucunda sporcularda zaman zaman bitkinlik meydana gelmektedir. Bu durumda antrenman çok hafif yüklenmelere dönüştürülmelidir. Sporcularda sporsal verimin artırılması öncelikle yüklenme – dinlenme – yüklenme ilişkisinin çok iyi düzenlenmesine bağlıdır. Bu durum her gün antrenman yapan sporcular ve takımlar için problem teşkil etmemektedir. İyi antrene edilmiş olan sporcular yüklenme düzeyi ne olursa olsun 2 – 3 gün içinde toparlanabilirler ve yeni bir yüklenmeyi kaldırabilecek duruma gelirler. Uzun süren bir yüksek yüklenme ile devam eden antrenman bölümlerinde ve zorlu müsabakalar sonrasında 2 – 5 gün aktif dinlenme verilmesi olumlu olmaktadır.
Sınırsal Yüklenme
Yeni uyumlar sağlaması gereken her yüksek antrenman yüklenmesi organizmada büyük bir yorgunluk meydana getirmektedir. Fakat bu yüklenmeler sporcuyu hiçbir zaman tamamen bitkinliğe itmemesi gerekmektedir. Sporcuların gücünü tam geliştirmek için yapılan yüklenme programı ile zaman zaman sınırsal yüklenmeye erişilmelidir. Uygulanan yüklenmelere güç yeteneğinin sınırına çok az erişilirse güç gelişiminde durgunluk belirmekte ve ilerleme de çok az meydana gelmektedir. Bu nedenle sporsal güç gelişimi açısından ara sıra sınırsal yüklenmeler yapmak gerekmektedir. Fakat sınırsal yüklenmeler fazla yapılırsa sürantrenman durumu ortaya çıkmakta ve bu durum da güç yeteneğini düşürmektedir. Ayrıca sınırsal yüklenmeler sporcuda mücadele gücünü geliştirmektedir. Müsabakalarda başlayan yorgunluk altında tüm fiziki ve psikolojik güçleri kullanmayı sağlamaktadır. Bu nedenle antrenman ve turnuvalarda sporcuları tam bitkinliğe iten maksimal yüklenmelere zaman zaman erişilmesi faydalı olacaktır. Bu tür yüklenmeleri aylık antrenman programında sporcunun antrenman yaşı ve sporsal verim seviyesine göre ayda 2 – 3 kere kullanmak yararlıdır. Her sınırsal yüklenme sonrası da yeterli dinlenme aralığı verilmelidir. Sınırsal yüklenme dengeli yapılırsa sporcuların form zirvesini geliştirmektedir.
KAYNAKLAR
DÜNDAR, Uğur: Antrenman Teorisi, 5. Baskı, Bağırgan Yayınevi, Ankara, 2000.
SEVİM, Yaşar: Antrenman Bilgisi, Geliştirilmiş Baskı, Tutibay Ltd. Şti, Ankara, 1997.
® - E-Akademisyen ™
